نشریه آموزش پرستاری دوره 5 شماره 1 فروردین و اردیبهشت 1395 ، 12-22
چکیده
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:36 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:36 +0330 on Wednesday October 11th 2017

مقدمه: اضطراب امتحان نوعی از اضطراب وابسته به موقعیت است که میتواند موجب افت چشمگیر توانایی افراد در موقعیت سنجش یا امتحان گردد. با توجه به شیوع بالای و تأثیر منفی آن بر عملکرد تحصیلی دانشجویان، روشهای متعددی برای کاهش آن ایجاد شده است .
لذا مطالعه حاضر با هدف بررسی اثربخشی آموزش مدیریت زمان بر کاهش اضطراب امتحان دانشجویان انجام گرفت .
6349-972389

روش: این مطالعه از نوع نیمه تجربی با طرح پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری آن کلیه دانشجویان مراجعهکننده به مرکز مشاوره دانشگاه سیستان و بلوچستان در آبانماه 1393 بود که دارای اضطراب امتحان بودند. ابتدا به شیوه نمونهگیری در دسترس و هدفمند تعداد 48 دانشجو به عنوان نمونه انتخاب و سپس به صورت تصادفی در دو گروه مداخله و کنترل به طور مساوی جایابی شدند. گروه مداخله طی چهار هفته و 8 جلسه به صورت گروهی در آذرماه تحت آموزش مدیریت زمان قرار گرفتند و گروه کنترل هیچگونه مداخلهای دریافت نکرد. میزان اضطراب امتحان دو گروه در دو مرحله )قبل از مداخله و دو هفته پس از مداخله( از طریق پرسشنامه اضطراب امتحان ساراسون با استفاده از آزمون آماری تحلیل کواریانس و با کمک نرم افزار 21spss مورد مقایسه قرار گرفت.
یافته ها: پس از مداخله، میانگین نمرات اضطراب امتحان گروه مداخله در مقایسه با گروه کنترل به طور معناداری کاهش یافته بود
.)p<(100/0
نتیجه گیری: آموزش مدیریت زمان میتواند در کاهش اضطراب امتحان دانشجویان مؤثر باشد.
کلید واژه ها: اضطراب امتحان، مدیریت زمان، دانشجویان.
تاریخ دریافت: 01/6/4931 تاریخ پذیرش: 1394/10/24
مقدمه
یکی از گستردهترین قلمروهای پژوهش در چند دهه اخیر ،اضطراب و حوزههای وابسته به آن بوده است. بررسیهای اخیر نشان میدهد که اختلالات اضطرابی بیشترین فراوانی را بین کل جمعیت دارند) 1(. اضطراب یک پدیده ناخوشایند روانی و غیر قابل اجتناب است که با تغییر پاسخهای فیزیولوژیک نظیر افزایش تعداد تنفس ،ضربان قلب و فشار خون همراه بوده و کارایی فرد را کاهش میدهد )2(. یکی از انواع این اضطرابها، اضطراب امتحان است. اضطراب امتحان پدیدهای شایع میان دانشجویان و از مشکلات نظام آموزشی محسوب میشود) 3(. اضطراب امتحان ،یکی از اضطرابهای موقعیتی است که در تمام طبقات اجتماعی- اقتصادی دیده میشود و با عملکرد تحصیلی دانش آموزان در مراکز آموزشی رابطه تنگاتنگ دارد) 4(. اضطراب امتحان نوع شایعی از اضطراب عملکرد است که 10 تا 20 درصد از دانشجویان به آن مبتلا میشوند) 5(. در توصیف اضطراب امتحان آمده است که: نوعی اشتغال ذهنی است که با خود کم انگاری و تردید در تواناییهای مشخص و به عدم تمرکز حواس و واکنش جسمانی ناخوشایند منجر میشود و پیامد منفی آن کاهش توان مقابله با موقعیت امتحان و ناکارآمدی تحصیلی است )6(، یک واکنش هیجانی ناخوشایند به موقعیت ارزیابی است، این هیجان با احساس نوعی از تنش، تشویش و برانگیختگی سیستم عصبی خودکار مشخص میشود) 7(، به معنی تجربیات و احساسات ناخوشایند عاطفی و نگرانی در موقعی تهایی است که فرد احساس میکند عملکرد وی مورد ارزشیابی قرار میگیرد) 8(، به حس منفی ،نگرانی، برانگیختگی روانشناختی و رفتارهای همراه با نگرانی در مورد شایستگی در امتحان اشاره میکند) 9(، به گونهای از اضطراب و هراس اجتماعی اطلاق میشود که فرد را درباره تواناییهایش دچار تردید میسازد و پیامد آن نیز کاهش توان مقابله با موقعیتهای امتحان و یک مشکل آموزشی مهم است) 10(، همچنین به عنوان یک مفهوم علمی به مجموعهای از پاسخهای ادراکی، فیزیولوژیکی و رفتاری اطلاق میشود که کارایی دانشجو را در زمان امتحان کاهش میدهد) 11(.
در واقع اضطراب امتحان نوعی اضطراب ارزشیابی است، به این معنا که با توجه به مرحلهی بروز آن، ارزیابی یا خود تهدیدسازی از موقعیت آزمون است) 12( که در شرایط شناختی نابهنجار مانند ادراکهای نگرانکننده و افکار نامربوط به امتحان، در برابر استرسهای تحصیلی بروز میکند و با علائم جسمانی و تنشهایی همراه است. این پاسخ نابهنجار به موقعیتهای بسیار فشارزا، به کاهش در عملکرد و کاهش حافظه ی فعال می انجامد. فرد دچار اضطراب امتحان، مواد درسی را میداند اما شدت اضطراب وی مانع از آن میشود که معلومات خود را هنگام امتحان نشان دهد) 13(. بنابراین میتوان دانشجویی که دچار اضطراب امتحان است را به منزله فردی توصیف کرد که مواد درسی را میداند اما شدت اضطراب وی مانع از آن میشود که دانسته های خود را هنگام امتحان به ظهور برساند 8)(. مبتلایان به اضطراب امتحان ترس اجتماعی از ارزیابی منفی از سوی دیگران دارند و به جای تمرکز بر امتحان ممکن است به ارزیابی منفی دیگران از خود متمرکز شوند و همین امر منجر به کاهش عملکرد آنها میگردد) 14(. اضطراب امتحان، سلامت روانی دانش آموزان را تهدید میکند و بر کارآمدی، شکوفایی استعداد ، شکلگیری شخصیت و هویت اجتماعی آنان تأثیر سوء میگذارد و به عنوان یکی از پدی دههای فراگیر و مشکلساز میان دانشجویان و دانش آموزان میتواند در پیشرفت تحصیلی و عملکرد بهینه آنان بویژه هنگام ارزشیابی اثر منفی گذارد. فردی با سطح بالایی از اضطراب امتحان، توسط افکاری منفی غرق میشود، که این افکار ،روی مقایسه عملکرد خود با دیگران، نتایج شکست و عدم موفقیت ،سطح پایین اطمینان در عملکرد، نگرانی افراطی بیش برآورده شده ،احساس عدم آمادگی برای امتحان و فقدان خود ارزشی متمرکز میشود) 51(.
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:36 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:36 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Speilberger دو مؤلفه نگرانی و هیجانپذیری را برای اضطراب امتحان مطرح میکند: مؤلفه نگرانی، فعالیتهای شناختی نامربوط به تکلیف است که دلواپسی شناختی زیاد راجع به عملکرد ،پیامدهای شکست ناشی از امتحان، افکار مربوط به تحقیر و سرزنش خود، ارزیابی توانایی خود در مقایسه با دیگران، انتظارات منفی از عملکرد و خود ابرازی به گونه منفی را شامل میشود و مؤلفه هیجانپذیری به واکنشهای عصبی خودمختار و فیزیولوژیکی مانند تپش قلب، آشفتگی معده، سردرد و عصبانیت اشاره میکند 16)(. در مطالعات مختلف، دانشجویان، علل مختلفی را برای این اضطراب ذکر ک ردهاند که از آن جمله میتوان به حضور اساتید سر جلسه امتحان و سؤالات نامفهوم و نحوه بازخورد آنان اشاره کرد. در مقابل، تعداد دیگری از دانشجویان حضور اساتید در جلسه امتحان را عاملی جهت رفع اشکال در عملکرد و بازخورد آنان را تسهیل کننده یادگیری قسمتهایی که مورد اشکال بوده است میدانستند) 71(. گرچه اضطراب امتحان امری تازه نیست، اما سابقه انجام پژهشهای تجربی و میدانی در این باره به چند دهه اخیر باز میگردد. بیشتر مطالعات انجامشده داخلی در زمینه اضطراب امتحان دانشجویان در دانشگاههای علوم پزشکی انجام گرفته است. به عنوان مثال یزدانی
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:36 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:36 +0330 on Wednesday October 11th 2017

و سلیمانی در تحقیقی، میانگین نمره اضطراب دانشجویان مامایی را 08/17 گزارش کردند) 18(، میانگین میزان اضطراب امتحاندانشجویان پرستاری قبل از مداخله در پژوهش خوش کشت و همکاران در گروه تجربی 45 و در کنترل3/44 و در مطالعه سلمانی در گروه تجربی 4/43 و در کنترل 2/44 بود) 19و20(، در مطالعه بیرامی و پورفرج عمران میانگین اضطراب امتحان دانشجویان علوم پزشکی مازندران در پسران 24/45 و در دختران 63/47 بدست آمد) 21( که این آمارها نشان از بالا بودن سطح اضطراب امتحان دانشجویان است. وحشت از گرفتن نمره ضعیف و سرزنش افراد خانواده، تمسخر همکلاسان و دوستان، ترس از ناتوانی برای ادامه تحصیل، همواره دانشجویان را مورد آزار و اذیت روانی قرار میدهد) 15(. از این رو شناسایی برنامههایی برای کاهش این نوع اضطراب ضروری مینماید. به طور کلی روشهایی که جهت کاهش اضطراب در افراد مورد استفاده قرار میگیرند، به دو دسته دارویی و غیر دارویی تقسیم میشوند که در این مطالعه از روش غیردارویی آموزش راهبردهای مدیریت زمان برای کاهش اضطراب امتحان دانشجویان استفاده شده است. مدیریت زمان که به عنوان یکی از جنبه های مهم خودتنظیمی تحصیلی مطرح شده است و به فعالی تهایی که برای استفاده مؤثر از زمان به کار میرود اشاره میکند، میتواند بازدهی را تسهیل و اضطراب را کم کند) 22(. از آنجایی که مهارتهای مدیریت زمان قابلیت یادگیری و آموزش را دارند و از طرفی با توجه به این ناتوانی در مدیریت زمان از جمله علل عدم تکمیل تکالیف تحصیلی فراگیران است) 32( که خود میتواند منجر به شکست تحصیلی و در نتیجه کاهش انگیزه به تحصیل در آنان شود این راهبرد به عنوان راهکاری برای کاهش اضطراب دانشجویان انتخاب شد. مرور پژوهشهای علمی منتشر شده در زمینه مدیریت زمان نشان میدهد که مطالعات کمی در زمینه اثربخشی رفتارهای مدیریت زمان و اثرات برنامههای آموزشی مدیریت زمان به خصوص در حیطه آموزش و پرورش وجود دارد. مدیریت زمان برای دانشآموزان و دانشجویان عامل مهمی برای موفقیت محسوب میگردد، که عدم آگاهی از آن موجب بهرهوری پایین علمی و عملکرد تحصیلی ضعیف و سطح بالای استرس در فراگیران خواهد شد) 24(. بنابراین درک این مطلب که زمان به عنوان منبع محدودی به شمار میرود و لزوم مدیریت آن خصوصاً در محیطهای آکادمیک و به ویژه برای دانشآموزان و دانشجویانی که دارای اضطراب و استرس ناشی از اجرای برنامههای آموزشی هستند، از اهمیت بالاتری برخوردار میگردد. بر اساس بررسیها در دانشگاه سیستان و بلوچستان مطالعهای در زمینه تاثیر مدیریت زمان در کاهش اضطراب امتحان دانشجویان مشاهده نگردید اما بر اساس اطلاعات یکی از پژوهشگران این مطالعه، که به عنوان عضو هیأت علمی و مشاور با مرکز مشاوره دانشگاه سیستان و بلوچستان همکاری دارند، مشخص شد که بسیاری از دانشجویان از اضطراب امتحان رنج میبرند و این عامل توانسته است بیانگیزگی و افت تحصیلی آنان را بهدنبال داشته باشد. از این رو و با توجه به این که عدم مدیریت زمان میتواند منجر به افزایش اضطراب امتحان دانشجویان گردد و دانشجویان دانشگاه سیستان و بلوچستان نیز از این قاعده مستثنی نیستند، و کمبود مطالعات در این زمینه، مطالعه حاضر با هدف بررسی تاثیر آموزش مدیریت زمان بر کاهش اضطراب دانشجویان دانشگاه سیستان و بلوچستان انجام گرفت.
روش مطالعه
مطالعه حاضر از نوع نیمه تجربی )طرح پیش آزمون-پس آزمون( با گروه کنترل میباشد که جمعیت مورد مطالعه آن دانشجویان مراجعهکننده به مرکز مشاوره دانشگاه سیستان و بلوچستان در آذرماه 1393 بود که اضطراب امتحان داشتند. ابتدا به شیوه نمونهگیری در دسترس تعداد 48 نفر به عنوان نمونه انتخاب و سپس به شیوه تصادفی در دو گروه مساوی مداخله و کنترل قرار گرفتند. در مطالعه معصومی و همکاران با عنوان مقایسه تأثیر آوای قرآن و آوای موسیقی بر اضطراب امتحان دانشجویان که با دو گروه مداخله انجام گرفت در هر گروه از 30 نفر استفاده شد) 26(. در مطالعه اکبری و همکاران با عنوان تاثیر آموزش مهارتهای حلمسئله در اضطراب امتحان دانشجویان تعداد50 نفر به دو گروه 25 نفری تجربی و کنترل تقسیم شدند) 27(. در مطالعه سلمانی با عنوان تاثیر خودگویی مثبت بر میزان اضطراب امتحان دانشجویان پرستاری که با دو گروه کنترل و مداخله انجام گرفت در هر گروه از 15 نفر استفاده شد) 02(.
ابزار جمعآوری اطلاعات پرسشنامه اضطراب امتحانSarason بود که حاوی 37 گویه دو گزی نهای میباشد. این مقیاس، یک پرسشنامه کوتاه است که آزمودنی باید در مدت 01 تا 15 دقیقه به هر ماده به صورت “بلی، خیر” پاسخ گوید و بدین ترتیب میتوان بر اساس شیوه خود گزارشدهی به حالات روانی و تجربیات فیزیولوژیکی فرد قبل و بعد از امتحان دست یافت. دامنه نمرات مقیاس بین 0 تا 37 است و هر چه نمره فرد بالاتر باشد ،نشان دهندهی میزان بیشتری از اضطراب امتحان است. روایی و پایایی این پرسشنامه در مطالعات متعددی سنجیده شده و ضریب آلفا کرونباخ 88/0و همسانی درونی 95% و روایی معیار برابر 72/0 به دست آمده است) 28(. در این پژوهش نیز پایایی مقیاس با ضریب آلفا کرونباخ 88/0 بدست آمد که در مجموع قابل قبول میباشد و میتوان از آن در پژوهشها استفاده نمود.
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:36 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:36 +0330 on Wednesday October 11th 2017

روش اجرای مطالعه اینگونه بود که تعداد 48 نفر از دانشجویان مراجعهکننده به مرکز مشاوره دانشگاه سیستان و بلوچستان در آذرماه 1393 که اضطراب امتحان داشتند انتخاب شدند .معیارهای ورود به مطالعه سکونت داشتن در خوابگاه، خود معرفی به مرکز مشاوره دانشگاه مبنی بر داشتن احساس بیتابی و ناامیدی در زمینه امتحانات بود. نمره کمتر از 15 در آزمون اضطراب امتحان و عدم تمایل به شرکت در مطالعه به عنوان معیارهای خروج در نظر گرفته شد. از آزمودنیها خواسته شد که در زمان و ساعت مشخص به محل آموزش مراجعه کنند که در این مرحله، پژوهشگر نیز در زمان مورد نظر در محل آموزش حضور یافت و پس از برقراری رابطه و بیان نکاتی درباره شیوه پاسخگویی و محرمانه بودن پاسخ ها از دانشجویان درخواست کرد که پرسشنامه مورد نظر را تکمیل کنند .
سپس آزمودنیها به شیوه تصادفی به دو گروه 24 نفره تقسیم شدند .
آزمودنیها بر اساس جنسیت، سن، نوبت تحصیلی گروهبندی شدند .گروه مداخله طی هشت جلسه نود دقیقهای که هفتهای دو بار تشکیل میشد به صورت گروهی تحت آموزش راهبردهای مدیریت زمان قرار گرفتند و شرکت در کمتر از چهار جلسه از هشت جلسه مداخله ،معیار خروج از مطالعه درنظر گرفته شد. به منظور جلوگیری از افت و ریزش آزمودنیها تعداد جلسات دوره هشت جلسه در نظر گرفته شد .گروه کنترل هیچگونه مداخلهای در طول دوره پژوهش دریافت نکرد اما با در نظر گرفتن ملاحظات اخلاقی پس از اتمام پژوهش مفاهیم و محتوای دوره آموزشی را به صورت مکتوب دریافت نمود. همچنین ازتمامی آزمودنیها برای ورود به مطالعه رضایتنامه کتبی گرفته شد .اهم محتوای برنامه آموزشی مدیریت زمان شامل برنامهریزی رفتار به تصمی مگیری درخصوص انجام دادن کارها، اولوی تبندی کارها و مدیریت مؤثر وقفههای احتمالی بود. در جلسه اول مقدمهای بر مدیریت زمان و فواید آن مطالبی ارائه شد. در جلسه دوم خطاهای شناختی و اشتباهاتی که افراد در مورد خود و جهان اطراف دارند و
نوبت تحصیلی سن )سال( جنسیت نمونه
اول دوم 20 19 18 زن مرد 8
16/67
4
16/67
4
16/67 40
83/33
20
83/33
20
83/33 7
14/6
4
16/7
3
12/5 16
33/3
8
33/3
8
33/3 25
52/1
12
50
13
54/2 18
37/5
9
37/5
9
37/5 30
62/5
15
62/5
15
62/5 تعداد
درصدتعداد
درصدتعداد
درصد کل
مداخله
کنترل
جدول 1: وضعیت دموگرافیکی آزمودنی ها
این خطاها باعث اتلاف وقت و تعللورزی و مدیریت نادرست زمان میشود، مورد بحث قرار گرفت. جلسه سوم به عوامل اتلافکننده وقت و هدر دهندگان زمان اختصاص پیدا کرد. جلسه چهارم روشهایی که برای بهبود استفاده افراد از مهارتهای مدیریت زمان لازم است ،ارائه شد. جلسه پنجم الویتبندی فعالیتها و برنامهریزی مورد بحث قرار گرفت. جلسه ششم در مورد، تعیین و الویتبندی اهداف بحث شد. جلسهی هفتم نکاتی سودمند برای بهبود کیفیت وقت ارائه شد .جلسه هشتم به ارایه ابزارها و تکنیکهای مدیریت زمان )برگرفته شده از کتاب مدیریت زمان Brian Tracy( اختصاص پیدا کرد. در پایان هر جلسه آموزشی از آزمودنیها خواسته میشد تا فعالیتهای روزانه خود را بر حسب اهمیت و اولویت به سه بخش مهم و ضروری ،ضروری و غیر مهم، و مهم و غیر ضروری تقسیم کنند. برای هر کدام زمان مناسب را اختصاص دهند. نسبت به اولویتهای خود متعهد باشند. سپس ارزیابی کنند تا چه میزان توانستهاند آن اولویتها را طبق برنامه زمانی طراحی شده رعایت کنند. اضطراب امتحان دو گروه در دو مرحله: قبل از شروع دوره آموزشی و دو هفته پس از اتمام دوره آموزشی مورد ارزیابی قرار گرفت. برای بررسی دادهها از آزمون آماری تحلیل کواریانس و با کمک نرم افزار 21spss استفاده شد.
یافته ها
در مطالعه حاضر تعداد 48 دانشجوی دارای اضطراب امتحان شرکت داشتند که 5/62 درصد دختر ،33/83 درصد دانشجوی دوره روزانه، تمامی آنها مجرد و با میانگین سنی 0/715± 5/18 بودند )جدول 1(.

بحث
شاخصهای توصیفی دو گروه مداخله و کنترل در دو مرحله پیش آزمون و پس آزمون در جدول شماره 2 گزارش شده است.
SE میانگین گروه متغیر
0/449
0/465 32/16
32/58 مداخله
کنترل پیش آزمون اضطراب امتحان
0/614
0/444 23/87
33/29 مداخله
کنترل پس آزمون P Z SE M غیر مت
0/601
0/303 0/765
0/971 2/227
5/421 32/37
28/58 پیش آزمون
پس آزمون اضطراب امتحان
P F میانگین مجذورات df مجموع مجذورات منبع تغییرات متغیر
0/001
0/001
– 29/45
231/36
– 125/622
986/91
4/266 1
1
45 125/63
986/91
191/95 اثر پیش آزموناثر گروهخطا اضطراب امتحان
0932470Downloaded from jne.ir at 10:36 +0330 on Wednesday October 11th 2017

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

Downloaded from jne.ir at 10:36 +0330 on Wednesday October 11th 2017

جدول2: میانگین و انحراف معیار نمرات اضطراب امتحان در دو گروه مداخله و کنترل
با توجه به جدول شماره 2 میانگین نمرات اضطراب امتحان دانشجویان گروه مداخله در مقایسه با میانگین گروه کنترل در پس آزمون نسبت به پیش آزمون کاهش یافته است. برای پاسخگویی به فرضیه اصلی پژوهش: دانشجویان آموزشدیده در مقایسه با دانشجویان آموزشندیده اضطراب امتحان کمتری را تجربه میکنند از آزمون تحلیل کواریانس استفاده شد. در این راستا ابتدا پیش فرض نرمال بودن نمرات از طریق آزمون Kolmogorov–Smirnov مورد برسی قرار گرفت )جدول 3(.
جدول 3: نتایج آزمون کولموگروف- اسمیرنوف
بر اساس یافتههای جدول 3 چون مقدار p محاسبه شده از 05/0 بزرگتر است طبیعی بودن نمرات مورد تایید قرار گرفت و بنابراین برای پاسخگویی به فرضیه تحقیق از آزمون تحلیل کواریانس تک راهه استفاده شد )جدول 4(. با توجه به نتایج تحلیل آنکوا در جدول 4 و معناداری مقدار F برای متغیر اضطراب امتحان) 0/001>P( میتوان پذیرفت آموزش راهبردهای مدیریت زمان در کاهش میزان اضطراب امتحان دانشجویان مؤثر بوده است.
جدول 4: نتایج تحلیل کواریانس تک راهه جهت بررسی اثر آموزش راهبردهای مدیریت زمان بر اضطراب امتحان
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:36 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:36 +0330 on Wednesday October 11th 2017


پاسخ دهید