دکتر مجتبی ویس مرادی، استادیار دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی تهران
دکتر مجیده هروی، استادیار دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه شاهد

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

دکتر فریده یغمایی، دانشیار دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
ویراستار انگلیسی: علیرضا قریب
ویراستار فارسی: دکتر فاطمه الحانی
حروفچینی و صفحه آرایی: اکرم پورولی
طراح جلد: اکرم پورولی
ناشر: انجمن علمی پرستاری ایران
نشانی: تهران – میدان توحید – دانشکده پرستاری و مامایی تهران
-103512-8368255

کدپستی: 1419733171، صندوق پستی: 14195/398 ، تلفن و نمابر: 66592535
e-mail: info@jne.ir , Website: http://jne.ir
وضعیت رعایت اخلاق در پژوهشهای دانشجویی، عوامل مرتبط و راهکارهای اصلاح آن از
دیدگاه دانشجویان و اساتید دانشگاه علوم پزشکی گناباد در سال 2931
شهلا خسروان1، محمدرضا منصوریان2، علی محمد پور3، پیام خزائلی4، *سمانه عجم خامس فدافن5
1-دانشیار، دکترای آموزش پرستاری، دانشگاه علوم پزشکی گناباد، دانشکده پرستاری، مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت، گناباد، ایران.
2-مربی، کارشناس ارشد آموزش پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی گناباد، دانشکده پرستاری مامایی، گناباد، ایران.
3-دانشیار، دکترای آموزش پرستاری، دانشگاه علوم پزشکی گناباد، دانشکده پرستاری مامایی، مرکز تحقیقات توسعه اجتماعی و ارتقا سلامت، گناباد، ایران.
4-استاد فارماسیوتیکس، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، دانشکده داروسازی، مرکز تحقیقات فارماسیوتیکس،کرمان، ایران .
5- دانشجوی کارشناسی ارشد آموزش پرستاری، دانشگاه علوم پزشکی گناباد، دانشکده پرستاری مامایی، کمیته تحقیقات دانشجویی، گناباد، ایران )نویسنده مسؤول(
Samane.ajam@gmail.com :پست الکترونیکی

نشریه آموزش پرستاری دوره 4 شماره 4 زمستان 1394 63-71
چکیده
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

مقدمه: اخلاق در پژوهش از موضوعات مهم است و با توجه به این که دانشجویان افرادی هستند که تازه پا به عرصه پژوهشگذاشته اند، لذا بررسی رعایت اخلاق در تحقیقات دانشجویی از اهمیت ویژهای برخوردار است. بنابراین این مطالعه با هدف تعیین وضعیت رعایت اخلاق در پژوهش دانشجویی، عوامل مرتبط و راهکارهای اصلاح آن از دیدگاه دانشجویان و اساتید انجام شد .
روش: این مطالعه توصیفی به صورت در دسترس، روی 55 دانشجو و 15نفر از اساتید دانشگاه علوم پزشکی گناباد انجام در سال 1392 شد. نمونهگیری از اردیبهشت تا تیرماه سال 1392 به طول انجامید. جمعآوری دادهها با استفاده از پرسشنامه پژوهشگرساخته که دارای
-90812-1437107

4 بخش: اطلاعات دموگرافیک، بررسی وضعیت رعایت اخلاق، بررسی عوامل مرتبط در 3 حیطه آموزشی، مرتبط با دانشجو و مدیریتی – محیطی و بخش مربوط به راهکارهای فرضی بود، انجام شد. جهت تحلیل دادهها از آمار توصیفی مانند میانگین، فراوانی و درصد استفاده شد . یافتهها: 21 % افراد شرکت کننده اساتید و 79 % دانشجو بودند. از دیدگاه اساتید و دانشجویان، بیشترین موارد نقص رعایت اخلاق در مرحله برنامه ریزی و اجرای تحقیق)17.9 %( و کمترین آن در مرحله تجزیه و تحلیل، گزارش و انتشار نتایج) 0%( اتفاق میافتند. در بررسی علل، حیطه مرتبط با دانشجو) 30.44%( و حیطه مدیریتی – محیطی) 26.55%( از بیشترین عوامل مرتبط بودهاند. بیشترین فراوانی راهکارها مربوط به ایجاد سیستم پایش) 47.1 درصد( و ارائه مشاوره پژوهشی) 41.4 درصد( بودند.
نتیجه گیری: با توجه به اینکه موثرترین علل گزارش شده در این مطالعه مربوط به حیطههای مرتبط با دانشجو و حیطه مدیریتی – محیطی میباشد، لذا مدیران پژوهشی بایستی راهکارهای پیشنهادی این مطالعه را در نظر بگیرند تا حل این مشکل منجر به انجام تحقیقات معتبر شود.
کلید واژه ها: اخلاق، تقلب پژوهشی، پژوهش.
تاریخ دریافت: 26/1393/7 تاریخ پذیرش: 8/9/1394
مقدمه

یکی از معیارهای مهم حرفه ای شدن در هر رشته ای، علم و آگاهی است که آن را از سایر رشته ها متمایز می سازد. اگرچه منابع متعددی برای کسب علم وجود دارد ولی تحقیق عینی ترین و قابل اعتمادترین منبع برای کسب دانش است) 1(. بنابراین اگرچه تحقیق، جستجوی منظمی برای دستیابی به دانش جدید است) 2( اما همانگونه که می تواند در مسیر رشد و اعتلای بشر قرار گیرد و انسان را به کمال برساند، اگر در مسیر نادرست قرار گیرد، آسیبهای جبران ناپذیری را از خود به جای میگذارد) 3(. با توجه به پیشرفت و ارتقای کمی و کیفی پژوهش های علوم پزشکی، اجرای طرحهای تحقیقاتی مختلف از جمله پژوهش بر روی انسانها و جمع آوری و نگهداری اطلاعات باعث نگرانی از سوء استفاده و زیان رسانیدن به انسانها، عدم رعایت موازین اخلاقی در طراحی و اجرای طرحها و بهره گیری نامشروع از این اطلاعات گشته است) 4(. بنابراین یکی از رسالتهای کمیته های اخلاق در پژوهش دانشگاه ها و موسسات پژوهشی، محافظت آزمودنیهای انسانی از خطرات ناشی از انجام تحقیقات است) 5(. راهنماهای شش گانه “اخلاق در پژوهش” نیز به منظور نقد و به امید دستیابی به راهنماهای اخلاقی جامعتر و دقیقتر، در اختیار محققان گذاشته شده است) 6(. در حال حاضر یکی از مشکلات عمده در زمینه اخلاق پژوهش به ویژه در تحقیقات علوم پزشکی، چگونگی اجرایی کردن کدهای اخلاقی و التزام محققان به اجرا کردن آن میباشد) 7(. سوء رفتار در تحقیقات یک طیف است که از اشتباهات ساده که همه ما مرتکب می شویم شروع می شود ،مانند مشاهدات غلط، آنالیز، ارجاع و تفسیر نادرست نتایج و سوگیری در مطالعات علمی و به تدریج با یک شیب آهسته به سمت دستکاری در اطلاعات، سرپوش گذاشتن بر ی افتههای غیر معمول، گذاردن اسم یک شخص در فهرست نویسندگان بدون آن که دخالتی در امر نوشتن مقاله داشته باشد، انتشار دوباره یک مقاله با یا بدون تغییر جزیی در عنوان و چکیده، تقطیع یک کار تحقیقاتی به چند قسمت و نشر آن در چند عنوان مقاله حرکت مینماید. این منحنی در نهایت به سوی رفتارهای کاملا تقلبی به صورت ساختن اطلاعات جدید، تحریف اطلاعات، دزدی ادبی و جعل کامل اطلاعات سوق مییابد) 8(. و باعث میشود اعتماد عامه مردم به صداقت علم سست و متزلزل شودو فوائد بالقوه پژوهش را نیز از دست میدهد) 9(. متاسفانه قابل اعتمادبودن دادههای بدست آمده در مقالات پزشکی همچنان به عنوانیک مسئله دشوار باقی است) 10(. در واقع سوء رفتار در پژوهش مسالهای بینالمللی است) 9( به طوریکه شواهد جدی و زیادی در خصوص عدم رعایت مسائل اخلاقی در پژوهشهای پزشکی در جهان دیده میشود) 11(. مطالعات انجام شده در ایران نیز حاکی از عدم توجه به مسائل اخلاق در پژوهش در بین دانشجویان و پژوهشگران است) 12(. با این حال در خصوص میزان واقعی شیوع سوء رفتار پژوهشی اطلاعات دقیقی در دسترس نیست) 13(. از آنجایی که برخی از دانشجویان و پژوهشگران برای انجام تحقیق خود از کمکهای مالی دولتی استفاده میکنند با فشارهای مالی و نهادی مواجه میشوند، زیرا برای دریافت منابع و کمکهای مالی جدید یا امکان چاپ مقالات و یافتههای خود ناچارند به تولید نتایج خاص بپردازند. عبارت «چاپ کن یا کنار برو» دقیقا توصیف کننده زندگی محقق دانشگاهی است. از همین رو، هنگامی که محققی طرح تحقیقش به خوبی پیش نرود یا بیش از حد انتظار طول بکشد ،ممکن است وی ترغیب شود که انسجام تحقیق را نادیده بگیرد که در این صورت باعث سوگیری، خطا و تقلب شود) 41(.
ارائهی راه حل برای این مشکل کار آسانی نیست و نیاز به اقداماتی شامل آموزش مسئولیتهای نویسندگی گرفته تا ارائه دستورالعملها از جمله برای کنترل نحوه جمعآوری دادهها و ثبت نتایج میباشد) 15(. مخصوصا تحقیقات بالینی به این دلیل که هیچ نوع ساز و کاری برای تشخیص تقلب و سپس پیگرد قانونی آنها وجود ندارد؛ در برابر تقلب بسیار آسیب پذیرند. از این رو بسیار مهم است که فرهنگ تحقیق برپایهی صداقت و صراحت توسعه یابد. علاوه بر این ضروری است که نهادهای رسمی در کشور به منظور رسیدگی و پیگرد قانونی تقلب در پژوهش وجود داشته باشد .در نهایت تاکید بیشتر بر کیفیت به جای کمیت میتواند در پیشگیری از تقلب موثر باشد) 61(.
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

در سالهای اخیر، روش تحقیق به عنوان 2 واحد درسی به دروس مقطع کارشناسی افزوده شد. بنابراین انتظار تدوین پروپوزالهای تحقیقاتی و اجرای آنها در طرح درس بسیاری از دانشگاههای علوم پزشکی قابل مشاهده است. در دانشگاه علوم پزشکی گناباد، نیز اغلب دانشجویان رشتههای مختلف از جمله دانشجویان رشته پرستاری خصوصا پس از حذف امتحان جامع به عنوان تکلیف عملی برای واحد آموزشی درس روش تحقیق، طرح
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:23 +0330 on Wednesday October 11th 2017

پژوهشی را طراحی و آن را تحت نظر اساتید راهنما و مشاور تا قبل از فارغ التحصیلی به انجام رسانیده و نتایج آن را کتبا ارائه و در برخی موارد نیز به صورت مقاله در مجلات مختلف منتشر میکنند .با توجه به اینکه در این دانشگاه که از درصد بالایی از مطالعات دانشجویی برخوردار است؛ مطالعهای در زمینه میزان رعایت اخلاق در پژوهش مورد بررسی قرار نگرفته است، این مطالعه با هدف تعیین وضعیت رعایت اخلاق در پژوهشهای دانشجویی، عوامل مرتبط و راهکارهای اصلاح آن از دیدگاه دانشجویان و اساتید انجام گرفت .

روش مطالعه

  • 1

پاسخ دهید