دکتر مجتبی ویس مرادی، استادیار دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی تهران
دکتر مجیده هروی، استادیار دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه شاهد
دکتر فریده یغمایی، دانشیار دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
ویراستار انگلیسی: علیرضا قریب
ویراستار فارسی: دکتر فاطمه الحانی
حروفچینی و صفحه آرایی: اکرم پورولی
طراح جلد: اکرم پورولی
ناشر: انجمن علمی پرستاری ایران
نشانی: تهران – میدان توحید – دانشکده پرستاری و مامایی تهران
-103353-8368256

کدپستی: 1419733171، صندوق پستی: 14195/398 ، تلفن و نمابر: 66592535
e-mail: info@jne.ir , Website: http://jne.ir
مدل ساختاری ارتباط سرمایه اجتماعی با فرهنگ سازمانی بر اساس دیدگاه پرستاران
مصطفی کاظمی1، *حامد ابراهیم خانی2
دانشیار گروه مدیریت، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
دانشجوی دکتری تخصصی مدیریت گرایش تحقیق در عملیات، دانشگاه فردوسی مشهد، پردیس بین الملل، مشهد، ایران )نویسنده مسؤول(
Hamed.ebrahimkhani@yahoo.com :پست الکترونیکی

نشریه آموزش پرستاری دوره 4 شماره 4 زمستان 1394 40-51
چکیده
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:22 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:22 +0330 on Wednesday October 11th 2017

مقدمه: با توجه به نقش فرهنگ سازمانی در افزایش کیفیت مراقبت های درمانی، توجه به متغیرهای تأثیرگذار بر آن اهمیت فوق العاده ای دارد. در این بین سرمایه اجتماعی یکی از متغیرهایی است که بر فرهنگ سازمانی تأثیرگذار بوده و کنشهای معین افراد را در درون ساختار تسهیل می کند؛ بر همین اساس نیز هدف این مقاله بررسی نقش سرمایه اجتماعی بر فرهنگ سازمانی از دیدگاه پرستاران می باشد .
-90653-1161488

روش: این تحقیق از نوع توصیفی- همبستگی میباشد. نمونه پژوهش شامل 200 نفر از پرستاران شاغل در بخش های مختلف بیمارستانهای شهر زنجان می باشد. به منظور نمونه گیری از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای نسبی استفاده شده است. معیارهای ورود داشتن مدرک کارشناسی و بالاتر و اشتغال به کار 6 ماه و بیشتر بوده است. برای گردآوری دادهها جهت آزمون فرضی ههای تحقیق از پرسش نامه فرهنگ سازمانی و پرسشنامه سرمایه اجتماعی استفاده گردیده است. به منظور تجزیه و تحلیل داده ها نیز از آزمون های ضریب همبستگی پیرسون و مدل معادلات ساختاری در نرم افزارهای spss و لیزرل استفاده شده است.
یافته ها: یافته های تحقیق نشان می دهد سرمایه اجتماعی با ضریب استاندارد شده 76/0 و مقدار t 36/11 با فرهنگ سازمانی ارتباط مستقیم دارد. همچنین سرمایه اجتماعی با ضریب 0/585 با فرهنگ تداوم، با ضریب 0/463 با فرهنگ رسالتی، با ضریب 0/789 با فرهنگ مشارکتی و با ضریب 0/567 با فرهنگ سازگاری ارتباط مستقیمی دارد. همچنین مقدار RMSE برابر 300/0، GFI برابر 92/0 و نسبتبه درجه آزادی کمتر از 1 نشان دهنده برازش خوب مدل می باشد .
نتیجه گیری: با توجه به ارتباط سرمایه اجتماعی و فرهنگ سازمانی در بین پرستاران، مدیران پرستاری می توانند با ارتقا یکی از این متغیرها و به خصوص سرمایه اجتماعی باعث تقویت سایر متغیرها شوند. در این زمینه ایجاد تیم های کاری، تفویض بیشتر اختیار به پرستاران و ارتباط مناسب تر با پرستاران می تواند باعث رشد سرمایه اجتماعی و فرهنگ سازمانی شود .
کلید واژه ها: سرمایه اجتماعی، فرهنگ سازمانی، پرستار.
تاریخ دریافت: 41/3/4931 تاریخ پذیرش: 6/4/1394
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:22 +0330 on Wednesday October 11th 2017

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

Downloaded from jne.ir at 10:22 +0330 on Wednesday October 11th 2017

مقدمه

فرهنگ حاکم بر سازمان، شکل دهنده شخصیت سازمانی است و بدین وسیله می توان سازمانها را برحسب نوع فرهنگ شان شناسایی کرد. بنابراین اگر فرهنگ منسجم و متناسب با اهداف و مأموریت های سازمانی در سازمان حاکم باشد، کارآیی و اثربخشی آن سازمان به طرزمطلوبی افزایش می یابد) 1(. کارکنان سازمان دارای انواع گوناگونی از زمینه های اخلاقی، میراث های فرهنگی و شخصیتی می باشند که توسط میزان متفاوتی از تجارب شکل گرفته اند. وقتی کارکنان با زمینه های متفاوت در یک محیط کاری گرد یکدیگر جمع شوند، این عوامل خود را در انواع نامحدودی از شیوه ها آشکار می سازند. با گذشت زمان مجموعه ای از هنجارهای برتر پدیدار خواهند شد؛ این هنجارها مسیری را در سازمان هدایت خواهند کرد که در آن کارها و فعالیت های سازمانی انجام می شوند؛ این پدیده موجب بروز و رشد مفهوم فرهنگ سازمانی می شود) 2(.
فرهنگ از مهمترین مفاهیم در علوم رفتاری است. فرهنگ واژه ای است که علمای علم اجتماع و پژوهش گران مختلف آن را در بسیاری از علوم به کار می برند. به عقیده هافستد فرهنگ عبارتست از: اندیشه مشترک اعضای یک گروه یا طبقه که آنها را از دیگر گروه ها، مجزا می کند) 3(. فرهنگ سازمانی یک چارچوب شناختی است که در برگیرنده گرایشها، ارزشها، هنجارهای رفتاری و انتظاراتمی باشد) 4(.
دن دنیسون براساس محیط رقابتی و میزان توجه سازمان به امور داخلی یا خارجی، چهارنوع فرهنگ را مشخص می نماید که عبارتند از فرهنگ سازگاری، فرهنگ رسالتی ، فرهنگ مشارکتی و فرهنگ تداوم ؛ از ویژگیهای فرهنگ سازگاری این است که از مجرای انعطاف پذیری و از نظر استراتژیک به محیط خارجی توجه شده و کوشش می شود تا نیازهای مشتریان تأمین گردد. در این نوع فرهنگ هنجارها و باورهایی مورد تأیید قرار می گیرند یا تقویت می شوند که بتوان بدان وسیله علائم موجود را در محیط شناسایی و تفسیر نمود و براساس آن واکنش نشان داد و رفتاری مناسب را در پیش گرفت. در فرهنگ رسالتی سازمان می کوشد تا نیازهای محیط خارجی را تأمین نماید ولی الزامی در خود نمی بیند که به سرعت دستخوش تغییرات قرار گیرد. در فرهنگ رسالتی به دیدگاه های مشترک توجه زیادی می شود. این دیدگاه نوع فعالیت اعضای سازمان را تعیین می کند. در فرهنگ مشارکتی از اعضای سازمانخواسته می شود که در امور مشارکت نمایند تا سازمان بتواند از عهدهانتظارات عوامل محیطی در حال تغییر بر آید؛ در این نوع فرهنگبه نیازهای کارکنان توجه می شود. فرهنگ تداوم به امور داخلیسازمان توجه می کند و برای محیطی مناسب است که از ثبات نسبی برخوردار باشد؛ در چنین سازمانی فرهنگی حاکم است که برای انجام کارها از روشی مشخص و با ثبات استفاده شود) 5(.
از طرفی فرهنگ یک سازمان از تعاملات اجتماعی بین افراد تأثیر می پذیرد؛ به طوری که هر چه ذخیره سرمایه اجتماعی در یک سازمان بالا باشد نیاز به تدوین قوانین و مقررات و ایجاد نهادهای اجرایی و نظارتی در سازمان کاهش می یابد. از طرفی فرهنگ سازمانی به عنوان یک کنترل کننده سرمایه اجتماعی جهت تقویت رفتارهای مشخص و ارزش های غالب عمل می کند) 6(. به عبارت بهتر رابطه علت و معلولی بین فرهنگ و سرمایه اجتماعی رابطه ای دوسویه بوده ولی به نظر می رسد نقش تأثیرگذاری سرمایه اجتماعی بر فرهنگ سازمانی قابل تأمل تر باشد. تا جایی که “کلمن” سازمان اجتماعی را پدید آورنده سرمایه اجتماعی در نظر میگیرد ،وی معتقد است که سرمایه اجتماعی با کارکردش تعریف میشود، به زعم وی سرمایه اجتماعی شیء واحدی نیست بلکه انواع چیزهای گوناگونی است که دو ویژگی مشترک دارند؛ همه آنها جنبهای از ساخت اجتماعی هستند و کنش های معین افراد را در درون ساختار تسهیل می کنند) 7(.
Putnam سرمایه اجتماعی را به عنوان اعتماد، هنجارها و شبکه های پیوند تعریف می نماید که همکاری کنش گران را برای نیل به سود متقابل تسهیل می نماید؛ نتیجه این همکاری انواع متفاوتی از کنشهای جمعی است) 8(. سرمایه اجتماعی مانند شکلهای دیگر سرمایه مولد است و دستیابی به هدفهای معین را که در نبود آن دست یافتنی نخواهد بود، امکان پذیر می سازد) 9(. Cohen and Prusak 10)(، سرمایه اجتماعی را به عنوان «موجودی که روابط فعال میان افراد، اعتماد، شناخت متقابل، ارزشها و رفتارهای مشترک که اعضای شبک هها و اجتماعات انسانی را به هم پیوند میدهد و همکاری را امک انپذیر میسازد» تعریف میکنند. آنان به سرمایه اجتماعی به عنوان کانونی برای حفظ و توسعه سازمانی مینگرند. از نظر آنان سرمایه اجتماعی بازده اقتصادی پدید میآورد و بدون سرمایه اجتماعی سازمانها نمیتوانند به آسانی کار کنند) 11(. صاحبنظران معتقدند که افزایش سرمایه اجتماعی باعث افزایش عملکرد سازمانی پرستاران می گردد) 12(. سرمایه اجتماعی در سازمان باعث شکل گیری روابط کاری می شود که بر اساس آن همکاری واقدامات تسهیل کننده در سازمان را افزایش می دهد) 31(.
پژوهشگران، مطالعات مختلفی را پیرامون دو مقوله فرهنگ سازمانی و سرمایه اجتماعی در بین پرستاران انجامداده اند .vanBeek and Gerritsen 14)( نشان داده اند
1268732239263Downloaded from jne.ir at 10:22 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from jne.ir at 10:22 +0330 on Wednesday October 11th 2017

بین فرهنگ سازمانی و کیفیت مراقبت های پرستاری ارتباط وجود دارد. ال کلوب و همکاران) 15( نیز در تحقیق خود به این نتیجه رسیده اند که بین فرایند یادگیری پرستاران و عملکرد آنها با فرهنگ سازمانی ارتباط معنی داری وجود دارد .Kantek et al 16)( نیز در پژوهشی در بین دانشجویان پرستاری نشان داده اند که بین رضایت و و درک دانشجویان پرستاری از فرهنگ رابطه وجود دارد. احمدیان و همکاران) 17( نیز در تحقیق خود نشان داده اند که بین فرهنگ سازمانی و کیفیت ارائه خدمات توسط پرستاران رابطه وجود دارد .نتایج تحقیق جعفر جلال و همکاران) 18( نیز نشان می دهد که بین عملکرد پرستاران در زمینه ایمنی و درک از فرهنگ سازمانی ارتباط مثبت و معنی داری وجود دارد .Ommen et al 19)( در تحقیقی ارتباط بین سرمایه اجتماعی و رضایت شغلی را مورد تآیید قرار داده اند. تیلور)20( در مطالعه ای به بررسی سرمایه اجتماعی و تجارب دانشجویان پرستاری پرداخته و آن را عامل همکاری و همفکری در بین دانشجویان پرستاری قلمداد کرده است. رویال) 21( به بررسی و ارزیابی سرمایه انسانی، اجتماعی و سرمایه فرهنگی در بین پرستاران اقدام کرده است .
با توجه به اینکه در بین پرسنل بهداشتی، پرستاران یکی از مهمترین ارکان بیمارستانها محسوب می شوند. پرستاران سر پنجه های تیم مراقبت بهداشتی درمانی بوده و می توانند باعث ارتقا کیفیت مراقبت بهداشتی و درمانی گردند. هرگونه عاملی که بر روند کاری آنها تأثیرگذار باشد می تواند تأثیرات زیادی بر کارآیی و کیفیت عملکرد بیمارستان بگذارد. امروزه بر خلاف دیدگاه سنتی که تنها فرد ارایه کننده مراقبت را مسؤول وقوع خطاها تلقی می کرد، پژوهشگران بر این باورند که عوامل مربوط به ویژگیهای سازمانی، نظیر فرهنگ سازمانی،سرمایه اجتماعی، سبکهای رهبری، سیستمهای ارتباطی ،میزان مشارکت بیماران و خانواده ها و شیوه های مدیریت منابع انسانی نقش اساسی را در ایمنی بیماران دارند که از میان آنها فرهنگ سازمانی و سرمایه اجتماعی بیشترین اهمیت را دارا است. چرا که زمانی ساختار فرهنگ سازمانی مطلوب قلمداد می شود که روابط بین کارکنان مطلوب باشد و سرمایه اجتماعی تسهیل کننده روابط مطلوب بین کارکنان است. بدیهی است که بین توانایی برقراری روابط بین فردی) 22( انسجام کارکنان درمحیط مراقبتی) 23( و کیفیت مراقبتهای پرستاری ارایه شده نیز ارتباط انکارناپذیری وجود دارد) 24(. بر اساس نظر Edwards et al 25)( در سازمانهایدرمانی با فرهنگ قوی کیفیت مراقبت بالا است، و این از ویژگیهایفرهنگ سازمانی مطلوب و قوی است که الگوهای ارتباطی مناسبرا شکل می دهد) 26(. اگرچه پرستاران به عنوان بزرگترین گروهمراقبتی وظیفه پاسخگویی به نیازهای گوناکون و در حال تغییر بیماران را به عهده دارند، اما این محیط کاری پرستاران است که نقش تعیین کننده ای در کیفیت و ایمنی مراقبت دارد) 18(. با توجه به اهمیت فرهنگ سازمانی و سرمایه اجتماعی در بین پرستاران و تأثیر این مقوله ها در افزایش کارایی و بهره وری سازمانی، از یک طرف و از طرف دیگر با توجه به اینکه در بررسی های انجام شده،مطالعه ای از این نوع یافت نشده و محققان اعتقاد دارند که جای خالی توجه به سرمایه اجتماعی بر اساس اثرات مختلفی که می تواند بر فرهنگ سازمانی داشته باشد به وضوح در مطالعات مربوط به پرستاری دیده می شود. بر همین اساس نیز هدف این مقاله بررسی نقش سرمایه اجتماعی بر فرهنگ سازمانی از دیدگاه پرستاران شاغل در بیمارستان های شهر زنجان می باشد. امید است که یافته های این پژوهش بتواند راهنمایی برای ارتقاء کارایی بیمارستانها و افزایش این دو مقوله در مدیریت پرستاری باشد .
روش مطالعه

  • 1

دیدگاهتان را بنویسید